«Πόλεμοι και ξανά πόλεμοι! Τι στο καλό θα βγάλει η μαγκούφα η εποχή μας και κοιλοπονάει τόσο άγρια;»

  «ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΔΕΝ υπάρχουν Έλληνες και Τούρκοι. Υπάρχουν άνθρωποι που υποφέρουν το ίδιο, που αντιδρούν στα γεγονότα κατά τον ίδιο, πανομοιότυπο σχεδόν τρόπο, γίνονται θύματα των ίδιων ψυχώσεων και ζούνε με το ιδανικό της απλής, ήρεμης και ειρηνικής ζωής. Και όμως, οι άνθρωποι αυτοί, κάτω από συνθήκες που δημιουργεί ο πόλεμος, χάνουν τον ανθρωπισμό τους, μεταβάλλονται, χωρίς να το αντιληφθούν, σε πραγματικά κτήνη. Ο μεγάλος υπεύθυνος για την τραγωδία του μικρασιατικού λαού, για τη συγγραφέα, είναι ο πόλεμος και τα συμφέροντα που τον υποκινούν. Και εναντίον του στρέφεται. Τα “Mατωμένα χώματα” είναι ένα έντιμο βιβλίο». Μ’ αυτά τα λόγια υποδέχτηκε το ομώνυμο μυθιστόρημα της Διδώς Σωτηρίου (1962) ο Βάσος Βαρίκας, ένας από τους πιο γνωστούς κριτικούς της εποχής.

Πολλά αντίτυπα αυτού του βιβλίου βρέθηκαν στη σχολική μας βιβλιοθήκη, δωρεά της τότε υπουργού Παιδείας Μαριέτα Γιαννάκου. Πολλοί κριτίκαραν πως το συγκεκριμένο έργο δεν είναι κατάλληλο για παιδιά έντεκα –δώδεκα  χρονών. Κι όμως τα «Ματωμένα χώματα» εξακολουθούν ν’ αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για μύηση στην πρόσφατη ιστορία μας, μέσα από τη λογοτεχνική μετάπλαση ενός βιωμένου δράματος. Είναι η  ιστορία του Μανώλη Αξιώτη, Μικρασιάτη αγρότη από τον Κιρκιντζέ. Άνθρωπος του μόχθου, δεμένος με τον τόπο του, το πατρικό του σπίτι, τους χωριανούς του. Ο άντρας που πάλεψε με κορμί και με ψυχή. Στο Αμελέ Ταμπουρού, τα Τάγματα Εργασίας της Άγκυρας, το 1915. Στο μέτωπο του Αφιόν Καραχισάρ το 1922. Μια λεύτερη πατρίδα ονειρευόταν καθώς έσφιγγε τα δόντια και έλεγε:«Ώρα μάχης, Αξιώτη, ώρα θυσίας. Δεν έχεις ελόγου σου κανένα πάρε δώσε με την πολιτική. Το χρέος σου κάνεις».Γνώρισε κακουχίες και στερήσεις, είδε βασανιστήρια και θανάτους, έζησε την αιχμαλωσία και την προσφυγιά, για να συλλογιστεί:
«Θηρίο είν’ ο άνθρωπος!»

Στο άκουσμα της ανακοίνωσης του Μαθητικού Συνεδρίου με θέμα 100 χρόνια από την Μικρασιατική Καταστροφή αποφασίσαμε να αναδείξουμε  το βιβλίο στο μαθητικό κοινό με το δικό μας τρόπο. Οι ιδιαίτεροι στόχοι που θέσαμε  ήταν οι εξής: 

α. Kαλλιέργεια μιας πλατειάς ποικιλίας αναγνωστικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων, χρησιμοποιώντας  όχι μόνο το λογοτεχνικό κείμενο, αλλά και  τραγούδια, τηλεοπτικές εκπομπές, σχετικά βίντεο. 

β. Aξιοποίηση της παραπάνω ποικιλίας  μέσων προκειμένου να αναπτυχθεί η κριτική και ταυτόχρονα δημιουργική σχέση των μαθητών και της δασκάλας  με το ιστορικό κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής και της περιοχής. 

 γ. Tη συμβολική ενδυνάμωση και την περαιτέρω ανάπτυξη της προσωπικότητας  των  μαθητών.

  Αφού καλύψαμε το ιστορικό πλαίσιο μέσα από το μάθημα της ιστορίας της Στ’ τάξης , αρχίσαμε την ανάγνωση του βιβλίου στην τάξη, αναδύοντας συνεχώς το λεξιλογικό του πλούτο, το ύφος, τη λογοτεχνικότητα,το πλούσιο πολιτιστικό και διαπολιτισμικό υπόβαθρο του. Συνάμα με την ανάγνωση παρακολουθούσαμε και σκηνές  από τη σειρά «Ματωμένα χώματα». Μια σειρά που προβλήθηκε στην τηλεόραση το 2008 και κρίθηκε αυστηρά για αθέμιτες επεμβάσεις στην ιστορία, τους ρόλους και τα γεγονότα του βιβλίου. Με κριτική σκέψη εντοπίσαμε πολλές διαφορές στο βιβλίο και στο σίριαλ και προβληματιστήκαμε για τη τηλεοπτική απόδοση πολλών λογοτεχνικών βιβλίων. 

Όλη η αναγνωστική διαδικασία σχεδιάστηκε στα χνάρια της μεθόδου project, η οποία, καθώς είναι ανοικτή σε πρωτοβουλίες και ευέλικτη, προσαρμόστηκε στις ιδιαιτερότητες του βιβλίου μας. Στα πλαίσια του σχεδίου δράσης επισκεφθήκαμε το Μουσείο Μικρασιατών και βιώσαμε από κοντά ιστορικά και πολιτιστικά απομεινάρια ενός ένδοξου παρελθόντος . Το Μουσείο  µε τα εκθέματά του (έγγραφα, επιστολές, χάρτες, φωτογραφίες, χρηστικά αντικείμενα και ενδυμασίες), εμπλούτισε  τις πηγές της ιστορικής περιόδου που μελετούσαμε µε τη δική του ιδιαίτερη συμβολή. Τηρώντας έτσι τους σκοπούς  «για την διαιώνιση της αλήθειας, την απόδοση τιμής στη γενιά που ξεριζώθηκε βίαια από τις τρισχιλιετείς και πλέον πατρογονικές εστίες και το χρέος στο ήθος και τον πολιτισμό που οι πρόγονοι μας παρά τις αντιξοότητες και τα δεινοπαθήματα έφεραν μαζί τους και τα κληροδότησαν σε εμάς τους απογόνους τους».

Αποφασίσαμε όλο το πολιτιστικό και ιστορικό υλικό που γνωρίσαμε να το αποδώσουμε με μια δραματοποίηση υιοθετώντας έναν κώδικα συμπεριφοράς, έναν ηθικό κανόνα επικοινωνίας και συνδιαλλαγής με το πολιτιστικό Άλλο. Σταθήκαμε στο πώς ήταν  η Σμύρνη στις αρχές του 20ού αιώνα,πώς ζούσαν οι Έλληνες δίπλα στις άλλες κοινότητες,γιατί ήταν τόσο μοναδικό αυτό το κοσμοπολίτικο λιμάνι της Μεσογείου που ακόμη και σήμερα, εκατό χρόνια μετά την καταστροφή, συνδέεται  στη μνήμη μας με τη χαρά της ζωής για τα καλά χρόνια και τους θρήνους για την καταστροφή που ήρθε ξαφνικά τον Σεπτέμβριο του 1922. Ντύσαμε τη δραματοποίηση μας με τραγούδια ανάλογα με την πολύτιμη βοήθεια της μουσικού μας κ. Λάσκου Δέσποινας και στοχεύσαμε στο συναίσθημα. Στην πραγματικότητα δε χρειαζόταν να αποδείξουμε τον πολιτισμικό ρόλο του βιβλίου. Η ζωντανή μας αφήγηση σε ένα πλήθος μαθητών και γονέων μόνο με μια εν δυνάμει άσκηση ζωής μπορεί να παρομοιασθεί. Και για να αξιολογήσουμε το αποτέλεσμα μας δε χρειάζεται τίποτα περισσότερο από την προσωπική απάντηση που δίνουμε στα ερωτήματα: 

Μας συγκίνησε;

Είχαμε ευχαρίστηση για τη συμμετοχή μας;

Μάς έμαθε κάτι καινούργιο;  

Αυτή η θεατρική κωδικοποίηση μας, πλούσια σε ιστορικά και πολιτιστικά στοιχεία ήταν έκφραση και πολυσημία, ήταν ένας αντίλογος στον τρόπο που βιώνουμε την ιστορία στη σύγχρονη εποχή.

              Η δασκάλα της Στ΄τάξης 

            Δόβα Ευφροσύνη